Niezapłacona faktura oznacza dla przedsiębiorstwa brak pieniędzy, które często zostały już wydane na towary, wynagrodzenia bądź inne bieżące koszty prowadzenia działalności. Będąc przedsiębiorcą, możesz skorzystać z szeregu różnych narzędzi pozwalających na wyegzekwowanie dochodzonych należności.
W niniejszym artykule wyjaśniamy, jakie uprawnienia przysługują przedsiębiorcy, którego kontrahent nie płaci, kiedy roszczenie ulega przedawnieniu i jak wygląda dochodzenie należności przed Sądem oraz w toku egzekucji komorniczej.
Co przysługuje wierzycielowi z mocy prawa?
Podstawowym aktem regulującym rozliczenia między przedsiębiorcami jest ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Ustawę tę stosuje się do transakcji handlowych, czyli umów, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, zawieranych przez przedsiębiorców w związku z wykonywaną działalnością (art. 4 pkt 1 ustawy).
Ustawa jednocześnie ogranicza swobodę ustalania terminów zapłaty. Termin określony w umowie nie może co do zasady przekraczać 60 dni od doręczenia dłużnikowi faktury, a dłuższy termin jest dopuszczany tylko wtedy, gdy strony wyraźnie go uzgodniły i nie jest on rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela. Jeżeli dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem mikro, mały lub średni przedsiębiorca, termin zapłaty dłuższy niż 60 dni jest w ogóle niedopuszczalny (art. 7 ust. 2 i 2a ustawy).
Jeżeli wierzyciel spełnił swoje świadczenie, a kontrahent nie zapłacił w terminie, wierzycielowi należą się bez wezwania odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, których wysokość odpowiada sumie stopy referencyjnej NBP i dziesięciu punktów procentowych. Są to zatem odsetki wyraźnie wyższe od zwykłych odsetek ustawowych za opóźnienie przewidzianych w Kodeksie cywilnym.
Niezależnie od odsetek wierzyciel nabywa, także bez wezwania, prawo do rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. W zależności od dochodzonego roszczenia równowartość kwoty rekompensaty wynosi od 40 do 100 euro oraz należy się ona bez potrzeby wykazywania, że wierzyciel rzeczywiście poniósł jakiekolwiek koszty (art. 10 ust. 1 ustawy; uchwała Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2015 r., III CZP 94/15).
Ponadto, jeżeli rzeczywiste koszty odzyskiwania należności są wyższe, wierzyciel może żądać zwrotu nadwyżki w uzasadnionej wysokości, np. jeżeli zdecyduje się on na skorzystanie z usług kancelarii (art. 10 ust. 2 ustawy).
Zanim sprawa trafi do Sądu
Pierwszym krokiem wierzyciela powinno być skierowanie przedsądowego wezwania do zapłaty. Co prawda, nie jest ono warunkiem naliczania odsetek, jednak niesie za sobą kilka praktycznych zalet. Przede wszystkim porządkuje stan rozliczeń, często skłania kontrahenta do zapłaty lub rozłożenia należności na raty, a na dalszym etapie stanowi dowód podjęcia próby polubownego rozwiązania sporu, o którym powód musi poinformować w pozwie (art. 187 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego).
Jeżeli kontrahent potwierdza zasadność dochodzenia należności i negocjuje z wierzycielem rozłożenie długu na raty, warto wówczas zadbać o pisemne uznanie długu, które może stać się podstawą do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym.
Droga sądowa
Spory między przedsiębiorcami wynikające z prowadzonej przez nich działalności rozpoznaje się w postępowaniu w sprawach gospodarczych, które charakteryzuje się bardziej sformalizowaną procedurą od zwykłego procesu. Strony muszą co do zasady powołać wszystkie twierdzenia i dowody już w pozwie oraz w odpowiedzi na pozew, a twierdzenia i dowody zgłoszone później Sąd pomija. Całą dokumentację należy więc skompletować przed złożeniem pozwu.
Najszybszą drogą do uzyskania tytułu egzekucyjnego jest zwykle nakaz zapłaty. Przedsiębiorca dochodzący zapłaty z transakcji handlowej może uzyskać nakaz w postępowaniu nakazowym na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia własnego świadczenia oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku (art. 485 § 2¹ k.p.c.). Taki nakaz jest z chwilą wydania tytułem zabezpieczenia, co pozwala od razu zwrócić się do komornika o zabezpieczenie środków kontrahenta.
Gdy dokumenty nie pozwalają na skorzystanie z postępowania nakazowego, Sąd może wydać nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Przy bezspornych należnościach można też skorzystać z elektronicznego postępowania upominawczego, w którym pozew składa się przez system teleinformatyczny.
Przedawnienie
Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się co do zasady z upływem trzech lat, przy czym koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, jednakże dla niektórych umów przepisy przewidują terminy krótsze, np. roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawniają się z upływem dwóch lat. W sporach między przedsiębiorcami Sąd nie bierze przedawnienia pod uwagę z urzędu, lecz dopiero wtedy, gdy dłużnik podniesie taki zarzut.
Bieg przedawnienia przerywa m.in. wniesienie pozwu czy uznanie długu przez dłużnika. Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej nie przerywa biegu przedawnienia, a jedynie zawiesza go na czas trwania postępowania pojednawczego (art. 121 pkt 6 Kodeksu cywilnego).
Odkładanie decyzji o skierowaniu sprawy do Sądu w nadziei, że kontrahent w końcu zapłaci, może więc doprowadzić do utraty możliwości skutecznego dochodzenia należności.
Egzekucja należności
Uzyskanie nakazu zapłaty lub wyroku nie oznacza jeszcze, że środki bez żadnych problemów trafią do wierzyciela. Jeżeli dłużnik nie zapłaci dobrowolnie, koniecznym staje się złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Najpierw wierzyciel występuje do Sądu o nadanie orzeczeniu klauzuli wykonalności. Z tytułem wykonawczym wierzyciel składa wniosek do komornika, w którym wskazuje świadczenie i sposoby egzekucji. Jeżeli ich nie wskaże, komornik może prowadzić egzekucję ze wszystkich składników majątku dłużnika z wyjątkiem nieruchomości.
W egzekucji przeciwko przedsiębiorcy najskuteczniejszym sposobem egzekucji bywa zajęcie rachunków bankowych oraz wierzytelności przysługujących dłużnikowi od jego własnych kontrahentów. Egzekucja może być skierowana także do ruchomości, np. pojazdów i maszyn. Koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji ostatecznie obciążają dłużnika.
Postępowanie egzekucyjne, celem zwiększenia jego skuteczności, wymaga aktywności wierzyciela. Komornik działa w granicach złożonego wniosku, dlatego wierzyciel powinien na bieżąco reagować na jego pisma, wskazywać nowe składniki majątku i kontrolować przebieg postępowania.
Jeżeli w ciągu sześciu miesięcy wierzyciel nie dokona czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia egzekucji lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania, podlega ono umorzeniu z urzędu (art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c.). Umorzenie postępowania z tej przyczyny może przy tym obciążyć wierzyciela opłatą egzekucyjną.
Jak możemy pomóc?
Skuteczność w odzyskiwaniu należności w znacznej mierze zależy od tempa działania. Wierzyciel, który bez zbędnej zwłoki skieruje do kontrahenta wezwanie do zapłaty oraz nie przeoczy terminu przedawnienia, ma znacznie większe szanse na odzyskanie pieniędzy wraz z odsetkami i kosztami. Nasza kancelaria wspiera przedsiębiorców na każdym etapie dochodzenia należności. Przygotowujemy wezwania do zapłaty oraz oceniamy, czy dokumenty pozwalają na uzyskanie tytułu wykonawczego. Kolejno reprezentujemy wierzycieli w postępowaniach egzekucyjnych.
Obsługujemy zarówno pojedyncze należności, jak i stałą windykację portfela faktur.
Zachęcamy do kontaktu, gdy tylko faktura pozostaje niezapłacona w terminie, celem jak najszybszego podjęcia działań.
Kontrahent nie płaci faktur?
Opisz swoją sprawęNajczęstsze pytania
Czy muszę wezwać kontrahenta do zapłaty, żeby zacząć naliczać odsetki?
Nie. W transakcjach handlowych odsetki ustawowe za opóźnienie należą się od dnia następującego po terminie zapłaty, bez potrzeby wcześniejszego wezwania, pod warunkiem, że wierzyciel spełnił swoje świadczenie. Bez wezwania przysługuje także rekompensata za koszty odzyskiwania należności.
Jak długo mogę czekać z pozwem?
Roszczenia z działalności gospodarczej przedawniają się co do zasady po trzech latach. Nie warto jednak czekać do ostatniej chwili, ponieważ z upływem czasu rośnie ryzyko, że dłużnik wyzbędzie się majątku lub stanie się niewypłacalny.
Co zrobić, gdy w stosunku do kontrahenta zostanie ogłoszona upadłość?
Po ogłoszeniu upadłości wierzyciele co do zasady nie mogą prowadzić indywidualnej egzekucji, a postępowania egzekucyjne wszczęte wcześniej ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Wierzytelność należy zgłosić syndykowi za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych w terminie 30 dni od obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości. Spóźnione zgłoszenie jest wprawdzie możliwe, ale wiąże się z dodatkowymi kosztami i ryzykiem pominięcia w dotychczasowych podziałach funduszów masy.