Stan prawny SKD w połowie 2026 r. zmienia się szybko. Z jednej strony nadal obowiązuje ustawa z 2011 r., z drugiej — Polska znajduje się w zwłoce z implementacją nowej dyrektywy unijnej, a projekt nowej ustawy został w maju 2026 r. wycofany. Równolegle orzecznictwo, krajowe i unijne, przesuwa się w kierunku silniejszej ochrony konsumenta.
Obowiązująca podstawa prawna
Na 11 czerwca 2026 r. podstawą prawną SKD pozostaje art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2025 poz. 1362 t.j.). Ustawa transponuje do polskiego porządku prawnego dyrektywę 2008/48/WE.
Kluczowe elementy nie zmieniają się: katalog naruszeń uzasadniających sankcję, roczny termin na złożenie oświadczenia, sześcioletni okres przedawnienia roszczeń oraz limit kwotowy 255 550 zł.
Polska w zwłoce z implementacją CCD II
Dyrektywa 2023/2225 (CCD II) zobowiązała państwa członkowskie do przyjęcia przepisów implementujących do 20 listopada 2025 r. i ich stosowania od 20 listopada 2026 r. Polska nie dotrzymała pierwszego terminu, a wobec wycofania projektu ustawy w maju 2026 r. istnieje ryzyko, że nie zostanie dotrzymany również drugi.
Pierwsza wersja projektu (UC82) opublikowana w lipcu 2025 r. przez UOKiK trafiła do konsultacji. 22 kwietnia 2026 r. projekt został skierowany do uzgodnień w trybie obiegowym Komitetu do Spraw Europejskich. 18 maja 2026 r. Prezes Rady Ministrów odwołał upoważnienie szefa UOKiK do prowadzenia prac legislacyjnych nad wdrożeniem CCD II, a projekt UC82 został wycofany z prac KSE. Prace nad nową ustawą przeniesiono do Ministerstwa Finansów.
Linia orzecznicza — SN i sądy powszechne
W 2025 r. Sąd Najwyższy miał rozstrzygnąć kilka fundamentalnych pytań dotyczących SKD — m.in. interpretację terminu z art. 45 ust. 5 u.k.k., obowiązek badania naruszeń z urzędu oraz dopuszczalność jednolitego skutku sankcji. Postanowieniem z 30 lipca 2025 r. (sygn. III CZP 15/25) Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE spraw prejudycjalnych dotyczących analogicznych zagadnień.
Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24, Bank Polska Kasa Opieki) usunął jedną z przyczyn zawieszenia. 11 czerwca 2026 r. rzecznik generalny TSUE przedstawił opinię w kolejnej polskiej sprawie — C-831/24 (Machski) — wskazując, że sąd krajowy ma obowiązek z urzędu badać umowę kredytu konsumenckiego pod kątem wszystkich nieprawidłowości, a nie tylko tych wskazanych przez kredytobiorcę. Opinia nie jest wiążąca, ale Trybunał w polskich sprawach najczęściej przyjmował kierunek wskazany przez rzecznika.
Skala zjawiska
Według danych Bankier.pl, opartych na sprawozdaniach giełdowych banków, na koniec I kwartału 2026 r. banki notowane na warszawskiej giełdzie uczestniczyły w 23 502 sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego — o 12 proc. więcej niż kwartał wcześniej. Łączna wartość przedmiotu sporu zbliżyła się do 665 mln zł. Dane te obejmują wyłącznie największe instytucje giełdowe; poza statystyką pozostają banki spółdzielcze, SKOK-i i sektor pożyczkowy, więc rzeczywista skala jest większa. Liczby będą dalej rosnąć po kwietniowym wyroku TSUE i czerwcowej opinii rzecznika generalnego.
Spór o kształt reformy i zakres sankcji
Wycofanie projektu UC82 nie zamyka dyskusji o reformie SKD. Na Europejskim Kongresie Finansowym w Sopocie (1–3 czerwca 2026 r.) — według doniesień „Rzeczpospolitej" — minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zaproponował rozważenie specustawy regulującej masowe roszczenia z tytułu SKD, na wzór rozwiązań przyjętych dla kredytów frankowych.
Spór dotyczy też samego sposobu stosowania sankcji. Sektor bankowy, reprezentowany przez Związek Banków Polskich, podnosi, że sankcja nie powinna być stosowana automatycznie, a przy ocenie naruszeń należy uwzględniać zasadę proporcjonalności — czyli relację między wagą uchybienia banku a dotkliwością skutku dla kredytodawcy. Strona konsumencka wskazuje natomiast, że ustawodawca w treści ustawy nie przewidział miarkowania sankcji: stwierdzenie naruszenia z katalogu art. 45 u.k.k. prowadzi do jednolitego skutku niezależnie od skali uchybienia. To, jak zasada proporcjonalności wskazywana przez TSUE w sprawie C-472/23 (Lexitor) przełoży się na praktykę polskich sądów, jest dopiero wypracowywane w orzecznictwie.
Co to oznacza dla konsumenta dziś
Do czasu uchwalenia nowej ustawy umowy kredytu konsumenckiego są oceniane według ustawy z 2011 r. — w brzmieniu interpretowanym przez TSUE w wyrokach C-472/23 (Lexitor) i C-744/24 (Bank Polska Kasa Opieki). Roszczenia z tytułu SKD podlegają jednak rocznemu terminowi na złożenie oświadczenia, liczonemu od wykonania umowy.
Najczęstsze pytania
Czy warto czekać na nową ustawę przed złożeniem oświadczenia o SKD?
Z perspektywy obowiązującego prawa pozew złożony w 2026 r. będzie oceniany według przepisów obowiązujących w dacie zawarcia umowy. Roczny termin biegnie niezależnie od stanu prac legislacyjnych.
Co zmieni nowa ustawa, kiedy wejdzie w życie?
Wstępne założenia projektu UC82 zakładały zniesienie limitu 255 550 zł, rozszerzenie katalogu naruszeń i objęcie produktów BNPL. Po wycofaniu projektu ostateczny kształt regulacji nie jest znany.
Czy specustawa SKD jest przesądzona?
Nie. To pomysł zgłoszony przez ministra sprawiedliwości w czerwcu 2026 r., nie projekt rządowy ani uchwalona ustawa.
Czytaj więcej w serii o SKD
- Czym jest sankcja kredytu darmowego — podstawy prawne i tryb skorzystania
- Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24) — co zmienia dla konsumentów
Potrzebujesz indywidualnej analizy umowy? Zobacz, jak kancelaria prowadzi sprawy o sankcję kredytu darmowego.
Źródła: Ustawa z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2025 poz. 1362 t.j.); dyrektywa 2023/2225; informacja Komitetu do Spraw Europejskich z 18 maja 2026 r. o wycofaniu projektu UC82 (PAP, Bankier.pl); postanowienie SN z 30.07.2025, III CZP 15/25; wyrok TSUE z 13.02.2025, C-472/23 (Lexitor); wyrok TSUE z 23.04.2026, C-744/24; opinia rzecznika generalnego TSUE z 11.06.2026, C-831/24 (rp.pl); dane o liczbie spraw: Bankier.pl, „Pozwy o sankcję kredytu darmowego w bankach — I kw. 2026 r." (na podstawie sprawozdań giełdowych banków).