Stan prawny SKD zmienia się szybko. Nadal obowiązuje ustawa z 2011 r., a Polska pozostaje w zwłoce z implementacją nowej dyrektywy unijnej – projekt nowej ustawy został w maju 2026 r. wycofany. Równolegle orzecznictwo przesuwa się w kierunku silniejszej ochrony konsumenta: po kwietniowym wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w lipcu 2026 r. wypowiedział się w tej sprawie Sąd Najwyższy.
Obowiązująca podstawa prawna
Na 18 sierpnia 2026 r. podstawą prawną SKD pozostaje art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2025 poz. 1362 t.j.). Ustawa transponuje do polskiego porządku prawnego dyrektywę 2008/48/WE.
Kluczowe elementy nie zmieniają się: katalog naruszeń uzasadniających sankcję, roczny termin na złożenie oświadczenia, sześcioletni okres przedawnienia roszczeń oraz limit kwotowy 255 550 zł.
Polska w zwłoce z implementacją CCD II
Dyrektywa 2023/2225 (CCD II) zobowiązała państwa członkowskie do przyjęcia przepisów implementujących do 20 listopada 2025 r. i ich stosowania od 20 listopada 2026 r. Polska nie dotrzymała pierwszego terminu, a wobec wycofania projektu ustawy w maju 2026 r. istnieje ryzyko, że nie zostanie dotrzymany również drugi.
Pierwsza wersja projektu (UC82) opublikowana w lipcu 2025 r. przez UOKiK trafiła do konsultacji. 22 kwietnia 2026 r. projekt został skierowany do uzgodnień w trybie obiegowym Komitetu do Spraw Europejskich. 18 maja 2026 r. Prezes Rady Ministrów odwołał upoważnienie szefa UOKiK do prowadzenia prac legislacyjnych nad wdrożeniem CCD II, a projekt UC82 został wycofany z prac KSE. Prace nad nową ustawą przeniesiono do Ministerstwa Finansów.
Linia orzecznicza – SN i sądy powszechne
W 2025 r. Sąd Najwyższy miał rozstrzygnąć kilka fundamentalnych pytań dotyczących SKD – m.in. interpretację terminu z art. 45 ust. 5 u.k.k., obowiązek badania naruszeń z urzędu oraz dopuszczalność jednolitego skutku sankcji. Postanowieniem z 30 lipca 2025 r. (sygn. III CZP 15/25) Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE spraw prejudycjalnych dotyczących analogicznych zagadnień.
11 czerwca 2026 r. rzecznik generalny TSUE przedstawił opinię w polskiej sprawie C-831/24 (Machski), wskazując, że sąd krajowy ma obowiązek z urzędu badać umowę kredytu konsumenckiego pod kątem wszystkich nieprawidłowości, a nie tylko tych wskazanych przez kredytobiorcę. Opinia nie jest wiążąca, a wyrok w tej sprawie jeszcze nie zapadł.
8 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy wydał wyrok w sprawie II CSKP 89/26, w którym zastosował wykładnię przyjętą przez Trybunał w sprawie C-744/24. Sąd Najwyższy uznał, że składniki kosztów kredytu nie mogą być naliczane od siebie, a więc praktyka pobierania odsetek od kredytowanej prowizji jest niezgodna z ustawą o kredycie konsumenckim i z dyrektywą 2008/48/WE. Wskazał również, że dla skuteczności sankcji wystarczy wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1 u.k.k. Wyrok ma charakter kasatoryjny – Sąd Najwyższy uchylił orzeczenie sądu drugiej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Co z tego wynika dla umów konsumenckich, opisuję osobno.
Skala zjawiska
Statystyka Ministerstwa Sprawiedliwości pokazuje, że w drugim kwartale 2026 r. do sądów wpłynęło 6872 nowych spraw o sankcję kredytu darmowego – o 57 proc. więcej niż kwartałem wcześniej. Zmienił się przy tym skład tej grupy: liczba pozwów składanych bezpośrednio przez konsumentów wzrosła z 1038 do 2158, a udział spraw wnoszonych przez firmy skupujące wierzytelności spadł z 73 do 65 proc. Kolejka spraw oczekujących na rozpoznanie wzrosła z 3944 do 8888, a 97,6 proc. postępowań toczy się w pierwszej instancji. Statystyka resortu nie obejmuje spraw przeciwko instytucjom pożyczkowym.
Dane sektora bankowego mierzą co innego i warto ich nie mylić. Według Związku Banków Polskich na koniec pierwszego kwartału 2026 r. łączna liczba pozwów dotyczących SKD wyniosła 27 241, z czego 23 142 sprawy pozostawały w toku, a liczba reklamacji na koniec marca sięgnęła 104 704. Statystyka Ministerstwa Sprawiedliwości mówi o tym, ilu konsumentów zdecydowało się wszcząć postępowanie; dane sektora – o wynikach postępowań zakończonych.
Spór o kształt reformy i zakres sankcji
Wycofanie projektu UC82 nie zamyka dyskusji o reformie SKD. Na Europejskim Kongresie Finansowym w Sopocie (1–3 czerwca 2026 r.) – według doniesień „Rzeczpospolitej" – minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zaproponował rozważenie specustawy regulującej masowe roszczenia z tytułu SKD, na wzór rozwiązań przyjętych dla kredytów frankowych.
Spór dotyczy też samego sposobu stosowania sankcji. Sektor bankowy, reprezentowany przez Związek Banków Polskich, podnosi, że sankcja nie powinna być stosowana automatycznie, a przy ocenie naruszeń należy uwzględniać zasadę proporcjonalności – czyli relację między wagą uchybienia banku a dotkliwością skutku dla kredytodawcy. Strona konsumencka wskazuje natomiast, że ustawodawca w treści ustawy nie przewidział miarkowania sankcji: stwierdzenie naruszenia z katalogu art. 45 u.k.k. prowadzi do jednolitego skutku niezależnie od skali uchybienia. To, jak zasada proporcjonalności wskazywana przez TSUE w sprawie C-472/23 (Lexitor) przełoży się na praktykę polskich sądów, jest dopiero wypracowywane w orzecznictwie.
Co to oznacza dla konsumenta dziś
Do czasu uchwalenia nowej ustawy o kredycie konsumenckim postanowienia umowne są oceniane według ustawy z 2011 r. – w brzmieniu interpretowanym przez TSUE w wyrokach C-472/23 (Lexitor) i C-744/24 (Bank Polska Kasa Opieki), a od lipca 2026 r. także przez Sąd Najwyższy w wyroku II CSKP 89/26. Sankcja nie działa jednak automatycznie: o tym, czy w konkretnej umowie doszło do naruszenia, rozstrzyga sąd na podstawie treści dokumentów. Roszczenia z tytułu SKD podlegają przy tym rocznemu terminowi na złożenie oświadczenia, liczonemu od wykonania umowy.
Najczęstsze pytania
Czy warto czekać na nową ustawę przed złożeniem oświadczenia o SKD?
Z perspektywy obowiązującego prawa pozew złożony w 2026 r. będzie oceniany według przepisów obowiązujących w dacie zawarcia umowy. Roczny termin biegnie niezależnie od stanu prac legislacyjnych.
Co zmieni nowa ustawa, kiedy wejdzie w życie?
Wstępne założenia projektu UC82 zakładały zniesienie limitu 255 550 zł, rozszerzenie katalogu naruszeń i objęcie produktów BNPL. Po wycofaniu projektu ostateczny kształt regulacji nie jest znany.
Czy specustawa SKD jest przesądzona?
Nie. To pomysł zgłoszony przez ministra sprawiedliwości w czerwcu 2026 r., nie projekt rządowy ani uchwalona ustawa.
Iwona Nowak, radca prawny, OIRP Warszawa nr WA-13210
Stan prawny na 18 sierpnia 2026 r.
Czytaj więcej w serii o SKD
- Czym jest sankcja kredytu darmowego – podstawy prawne i tryb skorzystania
- Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24) – co zmienia dla konsumentów
- Wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) – odsetki od kosztów kredytu a sankcja
- Aneks do umowy kredytu a sankcja kredytu darmowego – co sprawdzić przed podpisem
- Jak banki bronią się w sprawach o sankcję kredytu darmowego?
Potrzebujesz indywidualnej analizy umowy? Zobacz, jak kancelaria prowadzi sprawy o sankcję kredytu darmowego.
Źródła: Ustawa z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2025 poz. 1362 t.j.); dyrektywa 2023/2225; informacja Komitetu do Spraw Europejskich z 18 maja 2026 r. o wycofaniu projektu UC82 (PAP, Bankier.pl); postanowienie SN z 30.07.2025, III CZP 15/25; wyrok TSUE z 13.02.2025, C-472/23 (Lexitor); wyrok TSUE z 23.04.2026, C-744/24; opinia rzecznika generalnego TSUE z 11.06.2026, C-831/24 (rp.pl); dane o liczbie spraw: Bankier.pl, „Pozwy o sankcję kredytu darmowego w bankach – I kw. 2026 r." (na podstawie sprawozdań giełdowych banków); wyrok SN z 8.07.2026, II CSKP 89/26; dane Ministerstwa Sprawiedliwości za II kwartał 2026 r. (money.pl); wypowiedź wiceprezes ZBP Agnieszki Wachnickiej dla PAP Biznes z 21.07.2026.